سه اثر تاریخی زیبد

 


سه اثر تاریخی زیبد گناباد

مقدمه

زیبد نامی است کهن در تاریخ و ادبیات ایران که سه هزار سال کاربرد مستمر داردهمین افتخار مردمان این منطقه را بس  که زیبد در باستان نامه فردوسی ثبت شده و در جنگ 12 رخ  شاه بیت این داستان مهم تاریخی شاهنامه است. صحبت از زیبد و شاهنامه بیشتر از سال 1349 وسال 1350 که شادروان دکتر زمانی در خصوص سه اثر باستانی زیبد تحقیق می کرده است مطرح شد ولی قبل از آن پیران ده که معمولا زمستانها را از طلوع آفتاب تا غروب در پتو Petou(آفتو=آفتاب) می گذراندند از قصه های مبهم جنگی مهم در زیبد و اینکه رستم در زیبد زنگی می کرده و حتی تشله ای(سنگ گرد عظیمی) را هم به او نسبت می دادند صحبت می کردند البته ما علاقه ای به باورکردن آن  دادستانها و اوسونه (افسانه) نداشتیم.نمی دانم آن تشله هنوز هست یا نه اما می دانم در نزدیکی آن گورستان موسوم به شهاب گبر بود.

هنگامی که دکتر زمانی در خصوص آثار تاریخی زیبد تحقیق می کرد  هنوز پیشرفت علوم تا این اندازه نبود و جنبه های زیادی از تاریخ و تمدن ایران و جهان ناروشن و بخصوص در منطقه گناباد کارهای باستان شناسی در ابتدای راه قرار داشت اگر اجل آن مرحوم را امان می داد چه بسا که امروز به همت او بسیاری از زوایای تمدن در خاک خفته زیبد و سایر مناطق گناباد بر همگان روشن می شد. متاسفانه او در آغاز راه ثمره دهی پژوهشی خود در سانحه تصادف جان خود را از دست داد.

در سال 1354 هنگامیکه محل فعلی ساختمان فرهنگسرای سردار شهید علی عجم  برای پی ریزی ساختمان درمانگاه زیبد خاک برداری می شد حادثه مهمی روی داد چرخ تراکتور بداخل گودالی سقوط کرد افراد مجبور شدند پس از  کندن اطراف چرخ را از گودال بیرون آورند در این گودال اسکلت انسانی سالم پیدا شد اما همینکه فردی می خواست اسکلت را بیرون بکشد اسکلت بکلی فرو ریخت و له شد. چون در آن گور طلا و یا جواهرات نبود تراکتور بی اهمیت به کار خود ادامه داد و چندین گور مشابهه دیگر را نیز با اسکلتهای آن نابود کرد پیرمردی نقل می کرد که چند گور را قبلا در اینجا دیده و در داخل آنها بجز کوزه های پر ارزن هیچ چیز ندیده است.این تخریب ناشیانه در خصوص گورستان گبرها در نزدیکی کلاته خاتمه و شهاب نیز که چند کوزه و شمشیر از آنها پیدا شده بود تکرار شده است. متاسفانه مردم ما ارزش علمی همان کوزه های خالی را نمی دانند آنها نمی دانند که برای پیدا کردن چنین کوزه هایی باستان شناسان اروپایی در ساحل رود نیل و سایر مراکز تمدنی قدیم سالها رنج و مرارت می کشیدند و تکه ای سفال برایشان با طلا برابری می کرد. هدف از بیان این مطلب این بود که بگویم در پای قلعه زیبد گورستانی را ما نابود کردیم که می توانست رازهای زیادی را بما بگوید اگر آن اسکلتها نگهداری می شد امروزه می شد تاریخ دقیق دفن و چگونگی مرگ آنها را بیان کردو تاریخ ساخت این قلعه را مشخص نمود.

 در سال 1376 هنگام جاده سازی برای منبع آب کنار قلعه نیز دیواره ای از دل  خاک پیدا شد که نشان می دهد که دیوار قدیمی تر قلعه بوده و قلعه فعلی بر روی خرابه های یک قلعه قدیمی تر ساخته شده و آن گورها نیز نشان می داد که این قلعه در دوران قبل از اسلام و حتی در دوره های اسماعیلیان نیز رونق داشته است من در رساله فوق لیسانس (خلاصه پایان نامه همان زمان در روزنامه قدس چاپ شد)  خود در خصوص فرق مذهبی خراسان در سال 1369 به این موضوع پرداخته ام

که در زیبد مردم  از قدیم شیعه بوده اند و در دوره اسماعیلیان  نیز همینطور بطوریکه شاعر خوسفی، ایل بیچارگان را اسماعیلی ذکر نموده است از طرفی سندی در دست مرحوم حاج محمد زیبدی بوده و سلطان حسین تابنده آنرا در سالهای 1330 از ایشان گرفته است در آن سند  دستخط  منسوب به حضرت زین العابدین اشاره به بیچارگان عجم که از خراسان به یاری ایشان در کربلا رفته اند اشاره شده است.


 متن کامل  مقاله سه اثر تاریخی زیبد بقلم مرحوم دکتر زمانی  استاد باستان شناسی، چاپ "شماره 41 مجله تاریخی"سال 1351 که به همراه 6 عکس از قلعه زیبد – شاه نشین و تگ زو چاپ شده است. متن کامل تحقیقات باستان شناسی دکتر زمانی با خط خوش ناصر زمانی  در سال 1371 نوشته شده و قرار بود چاپ شود که البته نسخه اصلی نزد اینجانب وجود دارد. عینا به اطلاع می رسد:

 

 

......

/ 0 نظر / 35 بازدید